Vreemd verhaal: kaalkop

Als je in de Bijbel een tekst tegenkomt waar je moeite mee hebt, dan zijn er grofweg vier dingen die je kunt doen. Eén van de verhalen waar ik – en velen met mij – de meeste moeite mee hebben, staat in 2 Koningen 2:23-25. In het geval van het kaalkopverhaal is er voor elke manier misschien wel wat te zeggen. Daarom probeer ik ze allemaal kort uit.

23 Van Jericho ging Elisa naar Betel. Toen hij naar de stad omhoog liep, rende een troep kinderen op hem af die hem uitlachten en schreeuwden: ‘Kaalkop, kaalkop! Zet ’m op, zet ’m op!’ 24 Elisa keek om, en toen hij de kinderen zag, vervloekte hij ze in de naam van de HEER. Meteen kwamen er twee berinnen uit het bos, die tweeënveertig van de kinderen verscheurden. 25 Vanuit Betel trok Elisa naar de Karmel, en van daar keerde hij naar Samaria terug. (2 Koningen 2:23-25, NBV)

Manier 1: je negeert de tekst, of doet alsof die in de huidige tijd niet meer meetelt

God is liefde. Het is onbestaanbaar dat een profeet van God een grote groep kinderen vervloekt en laat verscheuren door berinnen. Dit klopt niet met de God die ik ken – ik schakel weer over naar het Nieuwe Testament.

Manier 2: je leest de tekst letterlijk, zoals hij er nu eenmaal staat, en probeert een manier te vinden om ermee te leven

Elisa is onderweg van Jericho naar Betel. De kinderen die op hem af komen weten dat hij een man van God is, en toch schelden ze hem uit. Ze zijn met veel; “een troep” van in ieder geval 42 kinderen komt al schreeuwend en lachend op Elisa af. Hiermee intimideren ze Elisa en ze beledigen zowel hem als God. De profeet vervloekt de kinderen dan ook in Gods naam. Wat er dan gebeurt is gruwelijk: 42 van de kinderen worden verscheurd door berinnen. Het lijkt er in het verhaal op alsof Elisa niet meer omkijkt en verder reist naar zijn volgende bestemming. Misschien was dit dus wel het logische en verdiende loon voor mensen die God beledigden, of ze nu jong of oud waren. Ze waren in het verleden al ettelijke malen gewaarschuwd door allerlei profeten en boodschappers. Eigen schuld, zolang je je respectvol gedraagt is er niets aan de hand?

Manier 3: je leest de tekst figuurlijk en probeert er een achterliggende boodschap uit te halen waar je wél wat mee kunt

Niet alles wat in de Bijbel beschreven staat kan gelezen worden als een soort historisch verslag. Soms wordt een verhaal gebruikt om een achterliggende boodschap over te brengen. Bepaalde onderdelen van dit verhaal lijken ook niet heel realistisch: twee beren, 42 kinderen, dat zijn 21 kinderen per beer. Zelfs voor een beer in topvorm is dat flink doorwerken, lijkt me.

Misschien wil de schrijver van dit verhaal laten zien dat God niet met zich laat sollen – en ook niet met zijn profeten. De joden leefden eeuwenlang steeds weer onder een andere buitenlandse overheerser, en meer dan eens lieten ze God links liggen en gingen ze mee in het vereren van allerlei afgoden. Daarmee beledigden ze God, net als de kinderen in het verhaal. Je kan dit dus zien als een onderwijzend verhaal voor de joden die in die tijd leefden; een goedbedoelde waarschuwing door middel van een niet-waargebeurd verhaal. Of misschien moet je het niet lezen als een verhaal over een straffende God, maar als een voorbeeld van oorzaak en gevolg: als je doet alsof God een lachertje is, dan maak je zelf de keuze om je in te laten met gevaarlijke praktijken.

Manier 4: je pluist de tekst uit en probeert verbanden te vinden met de rest van de Bijbel

Eerst maar even de context. Elia was als “godsman” Gods vertegenwoordiger geworden in plaats van de afvallige koning. De profeet was dus een bijzonder belangrijke figuur, en God zou zijn gekozen dienaar zeker verdedigen. Elisa was aangewezen als de opvolger van Elia, en hij is erbij als Elia op de oever van de Jordaan wordt weggenomen naar de hemel in een wagen van vuur. Elisa blijft achter om door te gaan met zijn taak als profeet. Vervolgens wordt het eerste optreden van Elisa beschreven, waar dit verhaal een onderdeel van is.

Er zijn een paar woorden die wel wat extra aandacht kunnen gebruiken:

  • troep – in het verhaal staat dat “tweeënveertig van de kinderen” door de berinnen gepakt worden. Dat suggereert dat de groep uit meer dan 42 bestond. Een flinke club dus.
  • kinderen – bij dat woord denk je al gauw aan basisschoolkinderen, maar het zou goed kunnen dat ze al iets ouder waren. Het gebruikte woord wordt bijvoorbeeld ook gebruikt om “de jongen” Jozef aan te duiden op ongeveer zeventienjarige leeftijd en om de “jongemannen” aan te duiden die met Rechabeam opgroeiden en hem adviseerden (men werd als ‘jong’ beschouwd tot ongeveer veertig jaar). De “kinderen” in het kaalkopverhaal waren jongens, mogelijk pubers.
  • kaalkop – waarschijnlijk was Elisa helemaal niet kaal. Het zou kunnen verwijzen naar een ziekte; melaatsen schoren hun hoofd kaal. Een fikse belediging dus, aangezien melaatsen ook nog eens volledig uit de samenleving verbannen werden.
  • zet ‘m op! – andere vertalingen schrijven: “ga op!”. Het is nog maar kort geleden dat Elia in een vurige wagen naar de hemel vertrok. Misschien verwijzen de jongens hier wel naar. Eigenlijk zeggen ze dus: ga Elia maar achterna, verdwijn!
  • vervloekte – het was een zonde van heel Israël om Gods boodschappers uit te lachen te bespotten. Mogelijk staan deze jongens dus inderdaad symbool voor het volk als geheel.
  • verscheurden – volgens sommige vertalers betekent het woord dat hier in de grondtekst gebruikt wordt niet per se dat de jongens gedood werden, maar eerder dat ze verwond werden.

Dus

De conclusie na het uitproberen van vier manieren: manier 1 kost verreweg de minste tijd, de andere leveren nét wat meer op. Maar hoe diep je ook in een verhaal als dit duikt en hoe goed je elk afzonderlijk woord ook probeert te begrijpen, het blijft een vreemd verhaal. Als ik het verhaal niet aan de kant wil schuiven en er toch íets uit mee moet nemen, dan is het misschien dit: God is liefde, maar tegelijk is hij geen tandeloze knuffelbeer. Hij wordt graag serieus genomen en hij heeft de mensen die hij aanstelt hoog zitten.

Maar beren op die jongens af sturen … echt?

Afbeelding: SteFou!

 

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail