De wijze, arme man

Prediker 9:13-10:1

Politiek is een moeilijk ding. Hoe ik ook denk, meestal loopt alles toch weer anders dan ik zou verwachten, willen of hopen.

Slechte winnaars

Het laatste voorbeeld van mijn gebrek aan politiek inschattingsvermogen: de Brexit. Dat het zó zou lopen en dat ook het noordoosten, dat toch is gaan voelen als ‘mijn’ noordoosten, zó anti-EU zou stemmen, dat had ik nooit verwacht. Met kippenvel op mijn armen keek ik vorige week vrijdagochtend naar de BBC, naar wat zich voltrok aan de andere kant van het Kanaal. Mijn tijdlijn op Facebook stroomde vol met verwarde berichten van voor- en tegenstanders, van slechte verliezers en slechte winnaars.

Vooral die slechte winnaars verbaasden mij: mensen die leave hadden gestemd en zich nu geen raad wisten met het voldongen feit waar ze zelf aan bijgedragen hadden. Die gelijk weer een referendum wilden, omdat ze toch liever iets anders hadden gekozen. De pagina Very British Problems kon het niet treffender weergeven.

Niets nieuws onder de zon

Ja, politiek. Vaak wordt er geklaagd over hoe het er ‘tegenwoordig’ aan toe gaat. In veel landen wint degene met de meeste miljoenen of de grootste mond verkiezingen en referenda. In andere landen gaat de macht naar hen die de meeste wapens en strijders hebben, die de gruwelijkste misdaden kunnen verzinnen, die over de meeste lijken willen gaan. Ondertussen sterven medemenselijkheid, mildheid en redelijkheid een stille dood op de bodem van de zee.

Toch is er ook op politiek gebied niets nieuws onder de zon.

13 Op het gebied van wijsheid heb ik nog iets meegemaakt onder de zon, waarvan ik diep onder de indruk was.
14 Er was een kleine stad met weinig inwoners. Een machtige koning rukte op tegen dit stadje, omsingelde het en bouwde grote belegeringswerken.15 Nu was er een arme man die zo wijs was dat hij het stadje had kunnen redden. Maar niemand schonk aandacht aan die man, want hij was arm.
16 Daarom zeg ik: wijsheid mag meer waard zijn dan kracht, maar de wijsheid van een arme telt niet mee en naar zijn woord wordt niet geluisterd.
17 Het rustige betoog van een wijze vindt meer gehoor dan het luide geschreeuw van de dwazen.
18 Wijsheid is meer waard dan wapens.
Ja, maar één fout kan veel goeds bederven.
101 Een dode vlieg bederft het beste parfum.
Een beetje dwaasheid kan heel wat wijsheid teniet doen.
(Prediker 9:13-10:1, Willibrordvertaling)

Eén valse noot

Uiteraard, zegt Prediker, uiteraard is wijsheid veel meer waard dan brute kracht en geweld. Dat is allemaal leuk en aardig, maar één fout kan ervoor zorgen dat alles in elkaar stort. Het resultaat van wijsheid is kwetsbaar. Je hebt maar één dode vlieg, een klein beetje dwaasheid nodig om veel, heel veel briljant werk in één klap te vergallen. Ga maar na: één haar in een vijfsterrendiner, één vlekje op een stralend witte trouwjurk, één valse noot in een prachtige symfonie…

Soms heb ik het gevoel dat dat nu gebeurt. Dat het in steeds meer landen gebeurt dat één dode vlieg de boel opblaast – letterlijk of figuurlijk. En of dat nu voortkomt uit religieuze, racistische of nationalistische motieven, die dode vliegen hebben volgens mij één ding gemeen: een gebrek aan gevoel voor inleven, voor medeleven, voor samenleven.

Tegelijk kan ik er niet omheen dat die ene vlieg vaak wel heel veel anderen achter zich aan weet te krijgen. Het lijkt wel alsof het parfum van het leven bedorven wordt door hele zwermen van vliegen die alle parfum voor zichzelf willen opeisen. Dat is volgens mij wat er nu gebeurt, in al die landen waar schreeuwers – al dan niet bebaard of geblondeerd – hun aanhang ophitsen.

Ronddobberen in je privézwembadje

Terug naar ons. Europa, West-Europa, Nederland. Onze rijke, comfortabele landjes zijn als een heerlijk parfum – een parfum waar je aan kan ruiken, om daarna ook anderen te laten delen in die weldadige geur. Maar je kan er ook voor kiezen om die geur voor jezelf te willen houden. Erin te zwelgen, het je toe te eigenen, het als een walm om je heen te laten hangen. Het heerlijke is er dan voor mij wel af, het wordt een bedwelmende wolk waar je op den duur zelf ook amper nog van kan genieten. Het genot is bedorven, je wordt als een dode vlieg die ronddobbert in zijn eigen privézwembadje.

Daar ben ik bang voor. Dat iedereen zichzelf opsluit in zijn eigen verstikkende hokje. Dat bommen en prikkeldraad winnen. Ik kan me niet voorstellen dat er ook maar iemand is die dat wil, maar tegelijk is dat wat er lijkt te gebeuren. Zoals ik al zei: politiek is een moeilijk ding. Ik vestig mijn hoop maar op die wijze, arme man in het verhaal van Prediker. In mijn verbeelding heeft hij een zachte, heldere stem, een ontwapenend verhaal, en een nederige houding waarmee hij al het geraas en getier overwint. Zo iemand kan een stadje, een landje, een wereldje redden. Hopelijk wordt hij gehoord.

Afbeelding boven: Christus en Menas (‘Vriendschapsicoon’)

Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *