The Screwtape Letters

Een paar weken geleden las ik de Nederlandse vertaling van The Screwtape Letters (C.S. Lewis). In het boek schrijft Screwtape, een ervaren duivel, brieven aan zijn onervaren neefje Wormwood. Wormwood is nog een soort duivel-in-opleiding en Screwtape leert hem allerlei handigheidjes waarmee hij zijn ‘patiënt’ – een gewoon mens die net in aanraking is gekomen met het christendom – zo goed mogelijk kan verleiden. Het doel van Screwtape en zijn protegé Wormwood is natuurlijk om de ‘patiënt’ zoveel mogelijk bij de ‘Vijand’ (God) weg te houden.

In de huid van een duivel

Doordat Lewis in elke brief weer een andere tactiek van de duivel naar voren laat komen, laat hij heel duidelijk zien wat de grote valkuilen zijn in het dagelijks leven en hoe de duivel zijn ‘patiënten’ in zijn richting probeert te lokken. Het geeft weer eens een compleet nieuw perspectief, want de meeste schrijvers/ theologen durven het niet aan om in de huid van een duivel te kruipen. Gelukkig deed Lewis het wel, zeker een aanrader om te lezen!

Eén fragment past zo goed in de lijn van Prediker dat ik het niet kan laten hem te delen. Hier is dus Screwtape aan het woord, hij onderwijst zijn neefje Wormwood die de fijne kneepjes van het duivelsvak nog moet leren.

Afkeer van Ouwe Koek is een van de meest waardevolle passies die wij in het mensenhart hebben gelegd. Het is een onuitputtelijke bron van ketters geloof, dwaze plannen, overspel, onbetrouwbare vriendschap. Mensen leven in de tijd, zij ervaren de werkelijkheid als een opeenvolging. Om veel van de werkelijkheid te ervaren moeten ze dan ook verschillende dingen ervaren, anders gezegd: ze hebben verandering nodig. En omdat ze verandering nodig hebben heeft de Vijand daar voor hen een plezierige ervaring van gemaakt, net zoals van eten (Hij is immers een hedonist). Maar Hij wil niet dat ze van verandering een doel op zichzelf maken, net zomin als van eten. Tegenover die hang naar verandering heeft Hij dan ook een hang naar vastigheid ingesteld. Hij speelt het klaar, in de wereld die Hij heeft gemaakt, deze beide verlangens tegelijk te bevredigen door een combinatie van vastigheid en verandering die wel Ritme wordt genoemd. Zo geeft Hij de seizoenen, die onderling verschillend zijn maar ieder jaar eender. De lente wordt telkens als een vernieuwing en toch ook telkens als een terugkeer van een oeroud thema ervaren. In zijn Kerk geeft Hij de mensen een geestelijk jaar: het verandert van vasten in feesten, maar het zijn dezelfde feesten als het vorige jaar.

Welnu, net zoals wij het plezier in eten opblazen om het in vraatzucht te veranderen, zo blazen wij ook dit natuurlijke genoegen in verandering op om er een verlangen naar absolute nieuwheid van te maken. Zonder ons blijft dit verlangen nergens. Als wij onze plicht niet verstaan, zul je zien dat mensen niet alleen tevreden maar zelfs verrukt zijn over de combinatie van het nieuwe en het vertrouwde in de sneeuwklokjes van deze januarimaand, de zonsopgang van deze ochtend, de plumpudding van deze kerst. Zolang wij er geen stokje voor steken zullen kinderen ook volkomen vrede hebben met vaste spelseizoenen, met een knikkertijd en een hoepeltijd die elkaar aflossen met eenzelfde ijzeren regelmaat als zomer en winter. Het verlangen naar eindeloze of onritmische verandering blijft slechts in stand door voortdurende inspanningen van onze kant.

(C.S. Lewis, Brieven uit de hel, brief XXV)

Vervolgens legt Screwtape uit hoe Wormwood dit verlangen naar verandering kan uitbuiten. Hoe meer hij ervoor zorgt dat dit verlangen vervuld wordt, hoe minder plezier mensen nog zullen hebben van al die verandering en hoe sterker hun verlangen naar nog meer ‘nieuwheid’ zal groeien. En hoe meer ‘nieuwheid’ mensen willen hebben, hoe meer de hebzucht zal groeien en hoe ongelukkiger ze uiteindelijk worden. Doel bereikt, wat Screwtape betreft.

Prediker

Zo, en nu de eerste hoofdstukken van Prediker nog eens teruglezen. Predikers “wat er was, zal er altijd weer zijn”, zijn gedachten over de zon die altijd volgens een vast ritme blijft opkomen en ondergaan, zijn “alles heeft zijn tijd”, zijn waarschuwende toon als het gaat over rijkdom, ontevredenheid en steeds maar meer willen, er zit toch echt wel wat in.

Prediker zag dezelfde valkuilen als Lewis. Ouwe Koek is niet per se voer voor de vuilnisbak en ‘nieuwheid’ is niet altijd het hoogste goed. Tevreden, of zelfs verrukt zijn met het door God gegeven ritme – daarmee krijg je duivels als Screwtape pas echt flink op de kast.


Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *