De wortel van alle kwaad

Prediker 5:9-19

Volgens mij ben ik niet zo’n geldwolf. Zolang alles maar werkt en er acceptabel uit ziet, dan red ik me wel. Nou ja, ik wil natuurlijk wel ook af en toe op vakantie kunnen – het liefst een paar keer per jaar. En ik heb er een hekel aan om ergens teveel voor te betalen, dus ik spendeer nog wel eens wat uurtjes op vergelijkingssites. Ook is het wel fijn om een redelijk gevulde spaarrekening te hebben. Maar om nou te zeggen dat ik rijk ben…

Rijke mensen in de Bijbel

Het gaat in Prediker en in de rest van de Bijbel nogal eens over rijke mensen. Meestal komen ze er niet zo goed van af. Denk bijvoorbeeld aan de rijke jongeling, of aan wat Paulus schrijft aan Timoteüs:

9 Wie rijk wil worden, staat bloot aan verleiding, raakt in een valstrik en valt ten prooi aan dwaze en schadelijke begeerten die een mens in het verderf storten en ten onder doen gaan. 10 Want de wortel van alle kwaad is geldzucht. Door zich daaraan over te geven, zijn sommigen van het geloof afgedwaald en hebben ze zichzelf veel leed berokkend.
(1 Timoteüs 6:9-10)

Rijkdom is leegte

Eeuwen eerder was Prediker het al roerend met Paulus eens. Rijkdom is leegte – daarvoor draagt hij in zijn vijfde hoofdstuk genoeg argumenten aan:

  1. Wie rijkdom najaagt heeft nooit genoeg, het is een zoektocht zonder einde (5:9);
  2. Als je rijk bent trek je mensen aan die vooral uit zijn op je geld (5:10a);
  3. Iemand met veel bezittingen kan er niet veel meer mee doen dan ernaar kijken (5:10b);
  4. Rijke mensen slapen slecht, omdat ze zich continu zorgen (moeten) maken over hun investeringen (5:11);
  5. Rijke mensen kunnen met één slechte deal al hun rijkdom en al hun (vermeende) zekerheid voor de toekomst van henzelf en hun familie kwijt raken (5:12-13);
  6. Als je dood gaat raak je al je rijkdom kwijt, ook een rijke kan zijn kapitaal niet meenemen (5:14-15);
  7. De zoektocht naar rijkdom is hard en bitter en vergt vervelend en vermoeiend werk – genieten van het leven is er niet bij (5:16-19).

Zucht

Toch is het volgens mij niet zo dat Paulus en Prediker je verbieden om bezittingen te hebben en je enige luxe te veroorloven. Het draait allemaal om het woordje ‘zucht’. Geld-zucht, heb-zucht: ze drukken een onvervulbaar verlangen uit naar telkens weer méér. Die drang, die dorst, dat gevoel van nooit genoeg hebben, dat is de wortel van alle kwaad.

Het begon immers al in het paradijs. Adam en Eva kregen van God honderdduizend bomen om van te eten, maar ja, er was nog altijd die ene boom waar ze ook zo graag van zouden willen proeven. Alle andere vruchten waren heerlijk hoor, niets mis mee, maar die boom bleef lonken. De slang wist en weet precies die zwakke plek te raken.

Voor de bijl

Die zucht naar meer en het voor de bijl gaan van de mens vormt een rode draad door het Oude en het Nieuwe Testament heen. Niet voor niets geeft God de Israëlieten een duidelijke opdracht wanneer ze met een knorrende maag rondtrekken door de woestijn:

4 De HEER zei tegen Mozes: ‘Ik zal voor jullie brood uit de hemel laten regenen. De mensen moeten er dan elke dag op uit gaan om net zo veel te verzamelen als ze voor die dag nodig hebben. Daarmee stel ik hen op de proef: ik wil zien of ze zich aan mijn voorschriften houden.
(Exodus 16:4)

Natuurlijk houdt een deel van het volk zich niet aan deze regel. Je kan maar beter wat extra inslaan, toch? Je weet maar nooit of God morgen weer zal komen opdagen. Sommigen verzamelen meer dan ze nodig hebben en de volgende dag blijkt hun voorraadje vol wormen te zitten.

Geef ons heden ons dagelijks brood

Jezus brengt precies hetzelfde principe naar voren door het zinnetje “Geef ons heden ons dagelijks brood” op te nemen in zijn modelgebed. Of, zoals de NBV vertaalt: “Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben”. Die stukjes vandaag en dat wij nodig hebben, dat is waar het telkens weer om draait – weten dat je uiteindelijk elke dag opnieuw afhankelijk bent van wat God je toeschuift en niet meer rijkdom om je heen verzamelen dan je nodig hebt.

Schatten op aarde

Wanneer het bij Prediker en in de rest van de Bijbel over rijken gaat, dan gaat het dus vooral om het nooit tevreden zijn, om het volledig in beslag genomen worden door geld, spullen en andere dingen die een aardse houdbaarheidsdatum hebben. Dat is ook waar Jezus op doelt wanneer hij spreekt over het verzamelen van schatten in de hemel in plaats van op aarde. Prediker, Jezus en Paulus brengen dus alle drie dezelfde boodschap over: weet wanneer je moet stoppen, wees dankbaar en tevreden met wat je hebt.

Niet wie weinig heeft, maar wie veel verlangt, is arm.
(Seneca)


Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *