We weten het niet

Prediker 3:16-22

Als je het laatste gedeelte van Prediker 3 vlug doorleest, dan lijkt het alsof hij zegt dat mensen en dieren aan elkaar gelijk zijn. Ze zijn allebei ooit tot leven gewekt en ze gaan allebei op een gegeven moment weer dood. Einde verhaal?

18 Ik zei tegen mezelf dat God de mensen heeft bevoorrecht: ze beseffen dat ze als de dieren zijn. Niet meer dan de dieren zijn ze,19 want de mensen en de dieren treft hetzelfde lot. Zoals een dier sterft, zo sterft ook een mens; ze delen in dezelfde adem. Dat is hun beider lot. Een mens is niet beter af dan een dier, want alles is leegte. 20 Alles gaat naar dezelfde plaats, alles is uit stof ontstaan en alles keert terug tot stof. 21 Wie zal ooit weten of de adem van een mens naar boven opstijgt en die van een dier afdaalt naar de aarde?
(Prediker 3:18-21)

Een paar probleempjes

Mocht Prediker hier echt bedoelen dat er absoluut geen verschil is tussen mens en dier, dan zouden er toch een paar probleempjes opdoemen. Want is de mens dan nog wel ‘de kroon op de schepping’ – staat overigens nergens zo in de Bijbel – en op de zesde dag apart geschapen naar Gods evenbeeld? Ook de persoon van Jezus zou nogal ingewikkeld worden. Als mens en dier aan elkaar gelijk zijn, had Jezus dan dus net zo goed als een vlinder of een schaap naar de aarde kunnen komen om alle dieren te redden?

Een nieuwe frustratie

Maar als je de verzen uit Prediker 3 nog een keer leest, dan zie je dat Prediker het wezenlijke verschil tussen mens en dier niet ontkent. Hij zegt dat mensen als de dieren zijn – je kunt ze met elkaar vergelijken. En wat ze dan vooral met elkaar gemeen hebben is hun lot: uiteindelijk houden ze op met leven en verandert hun lichaam in een hoopje stof. Wat er daarna precies gebeurt weet geen mens. Er is nog nooit iemand geweest die heeft kunnen waarnemen dat een mens na zijn dood de ene kant op ging en een dier de andere kant.

Prediker doet hier dus eigenlijk een nieuwe frustratie uit de doeken: we kunnen wel aannemen, geloven of hopen dat de mens een ziel heeft en dat wij als mensen na onze dood op een mooie plek voortleven, maar we weten het niet. We kunnen wel een sterke overtuiging hebben, maar we kunnen het niet zien, horen, proeven, ruiken of voelen.

Leven in het hier en nu

Toch sluit Prediker zeker niet uit dat er een eeuwig leven is. Hij ontkent vooral dat de mens daar zicht of invloed op heeft – er zijn nu eenmaal dingen waar je als mens niet bij kunt, hoe goed je de Bijbel ook leest en hoe hard je ook bidt.

Dat is precies waar mijn bewondering voor Prediker vandaan komt: hij laat zien dat hij een diepgelovig en intelligent mens is, maar tegelijk is hij niet bang om toe te geven dat hij regelmatig tegen vragen aanloopt waar hij geen antwoord op kan vinden. Zijn oplossing is vervolgens niet om zijn frustraties en twijfels te verbloemen met mooie woorden. Hij vertelt gewoon eerlijk over de momenten waarop hij er niets meer van snapt en het gevoel heeft dat hij geen steek verder komt.

Die momenten zijn voor mij – en velen met mij – het meest herkenbaar, maar in het christelijke wereldje maken we daar soms weinig ruimte voor. Prediker breekt dat open. Hij laat zien dat geloven geen finishlijn is, maar eerder een startpunt voor een ingewikkelde reis. Geloven is niet zeker weten, geloven is een ondergrond waarop je je hoop en je overtuigingen kunt gaan bouwen. Ook al heb je die vaste basis, dan nog lijkt alles soms hopeloos en is de waarheid niet altijd even duidelijk zichtbaar. Volgens Prediker horen die pijnlijke vragen er nu eenmaal bij. Ze mogen gesteld worden.

Modelgelovige

Prediker is daarom voor mij een modelgelovige: hij overschreeuwt zijn twijfels niet en hij maakt ze bespreekbaar, maar hij geeft ze tegelijk ook niet zoveel ruimte dat ze hem doen afhaken. Hij probeert zo goed mogelijk te accepteren dat hij niet alles kan weten en maakt het beste van het leven ‘onder de zon’. Want ook al komt er een eeuwig leven waarin alles beter en mooier zal zijn, je leeft eerst hier en nu. Dat weten we zeker.


Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *