Vergelijkend warenonderzoek

Prediker 1:12-2:26

Na zijn theoretische inleiding over lucht en leegte is het voor Prediker tijd om zich in een praktisch experiment te storten. Hij gaat twee uitersten uitproberen: leven in wijsheid en leven in dwaasheid.

Experiment 1: wijsheid

Prediker onderzoekt allereerst de wijsheid.

13 Ik heb met heel mijn hart elke vorm van wijsheid onderzocht, want ik wilde alles wat onder de hemel gebeurt doorgronden. Het is een trieste bezigheid. (…) 15 Wat krom is kan niet recht worden gemaakt, en wat ontbreekt kan niet worden meegeteld.
(Prediker 1:13,15)

Die laatste zin laat met behulp van twee gezegdes precies zien wat volgens Prediker het probleem is van menselijke wijsheid. Ten eerste kan wat krom is niet worden rechtgemaakt: de mens loopt tegen problemen aan hij die hij niet kan doorgronden en/ of oplossen – we zijn simpelweg niet capabel. En ten tweede kan wat ontbreekt niet worden meegeteld: de mens heeft te weinig informatie tot zijn beschikking om het leven te kunnen begrijpen. Prediker concludeert daarom dat wijsheid vooral tot teleurstelling leidt. Hoe meer je denkt te weten, hoe meer je ontdekt dat je niet bij machte bent om de moeilijkste vragen in het leven te beantwoorden.

18 Want wie veel wijsheid heeft, heeft veel verdriet. En wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart.
(Prediker 1:18)

Experiment 2: dwaasheid

Na de wijsheid onderzoekt Prediker de dwaasheid. Hij zorgt ervoor dat hij zijn zelfbeheersing behoudt (2:3), maar toch neemt hij het er flink van.

3 Ik heb mezelf ondergedompeld in de vrolijkheid van de wijn (…). 4 Ook heb ik grootse dingen ondernomen: Ik heb voor mezelf paleizen gebouwd en wijngaarden geplant. (…) 7 Ik heb slaven en slavinnen gekocht, en ook hun kinderen werden slaven in mijn huis. Ik bezat talrijke runderen, schapen en geiten, meer dan iedereen die voor mij in Jeruzalem heeft geregeerd. 8Ik heb goud en zilver opgestapeld en in de rijkdom gedeeld van koningen en landen. Ik heb zangers en zangeressen aangesteld en het genot geproefd van vele, vele vrouwen.
(Prediker 2:3-4,7-8)

Prediker dompelt zich onder in drank, werk, status, rijkdom, vermaak en vrouwen. Hij geniet naar hartenlust, tot het moment waarop hij van een afstandje bekijkt wat hij nu eigenlijk bereikt heeft (2:10-11). Zijn vrolijkheid verdwijnt als sneeuw voor de zon, want zijn oude conclusie komt direct weer bovendrijven: het is lucht, najagen van wind, het heeft geen enkel nut.

Conclusie

De uitkomst van Predikers onderzoek luidt: wijsheid is wel nuttig – een wijze ziet tenminste wat hij doet – en een dwaze kan wel intens genieten van het loon van zijn harde werken, maar uiteindelijk maakt het allemaal niets uit. Iedereen gaat dood, iedereens plekje wordt door een ander ingevuld, iedereen wordt uiteindelijk vergeten (2:12-16).

Geen wonder dat Prediker schrijft dat hij een afkeer heeft gekregen van het leven (2:17). Als je het op deze manier bekijkt, waar leef je dan nog voor? Toch slaagt hij erin om alsnog tot een praktische slotsom te komen, die hij door zijn boek heen meerdere keren herhaalt:

24 Het is daarom nog maar het beste voor een mens dat hij zich aan eten en drinken te goed doet en volop geniet van alles wat hij moeizaam heeft verworven. En ook dat, zo heb ik ingezien, is in de hand van God.
(Prediker 2:24)

Evaluatie en toepassing

Prediker beschrijft zijn gedachten niet altijd op de meest toegankelijke of opbeurende manier, maar zijn uitgangspunt is wel waar: of je je nu als een dwaas stort in werk en allerlei genot of juist wijs probeert te zijn en een uitgebalanceerd leven leidt, uiteindelijk loop je altijd tegen je menselijke grenzen aan. Wijsheid kan niet alles verklaren, genot kan niet eindeloos duren. Beide uitersten eindigen in een teleurstelling, in een flinke kater.

Daarom moeten we volgens Prediker proberen onze beperkingen te aanvaarden en genieten van het goede dat het leven ons te bieden heeft. Een soort compromis dus, tussen wijs en dwaas: wijs leven in gehoorzaamheid aan God, maar tegelijk soms ook ruimte geven aan dwaasheid en zonder al die diepe gedachten gewoon blij zijn met wat je hebt gekregen. Eet en heb plezier – dat lijkt me een prima streven.


Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *