Lucht verplaatsen

Prediker 1:1-11

Prediker mag dan een wijs man geweest zijn, hij was niet per se de man van de goede openingszinnen. Hij begint zijn boek met een zin die maakt dat veel lezers het liefst direct afhaken.

Hebel

Het draait allemaal om één klein Hebreeuws woordje, dat in totaal 38 keer terugkomt in het boek Prediker: hebel. Eigenlijk is de openingszin van het boek (Prediker 1:2) zoiets als

Absolute hebel, zegt Prediker. Absolute hebel. Alles is hebel.

De Nederlandse vertalingen kiezen elk hun eigen manier om hebel weer te geven: “ijdelheid der ijdelheden” (SV, NBG ’51), “een en al vluchtigheid” (HSV), “lucht en leegte” (NBV), of “Alles gaat voorbij, … Er is niets dat blijft. Het is allemaal zinloos.” (Bijbel in Gewone Taal)

Dat klinkt allemaal zwaar, maar eigenlijk is hebel een heel luchtig begrip. Het komt waarschijnlijk voort uit het geluid van adem, van een zuchtje wind. En zoals een ademtocht zo voorbij is en snel vervliegt, zo gaat hebel ook vaak over iets wat (schijnbaar) onbeduidend is. Het lijkt op een wolkje dat je blaast op een koude winterochtend: zo zie je het, en zo is het weer verdwenen.

Niets nieuws…

Prediker zegt dus in feite dat alles wat mensen doen vluchtig is. Het is als het verplaatsen van lucht: je kunt erop zwoegen zoveel je wilt, maar uiteindelijk verandert er niets fundamenteels.

5 De zon komt op, de zon gaat onder,
en altijd snelt ze naar de plaats waar ze weer op zal gaan.
6 De wind waait naar het zuiden,
dan draait hij naar het noorden.
Hij draait en waait en draait,
en al draaiend waait de wind weer terug.
7 Alle rivieren stromen naar de zee,
toch raakt de zee niet vol.
De rivieren keren om,
ze gaan weer naar de plaats van waar ze komen,
en beginnen weer opnieuw te stromen.

9 Wat er was, zal er altijd weer zijn,
wat er is gedaan, zal altijd weer worden gedaan.
Er is niets nieuws onder de zon.
(Prediker 1:5-7,9)

Veel mensen verzetten zich tegen dit laatste zinnetje. Want er gebeurt toch juist heel veel nieuws? We reizen naar Mars, we ontwikkelen medicijnen, we ontdekken diersoorten op de bodem van de oceaan, en elk jaar komen er weer een paar handige gadgets bij om het leven nog gemakkelijker te maken. Er is vooruitgang, we boeken progressie, we zijn briljant bezig – we vinden juist steeds iets nieuws. Maar Prediker zegt

10 Wanneer men van iets zegt: ‘Kijk, iets nieuws,’
dan is het altijd iets dat er sinds lang vervlogen tijden is geweest.
(Prediker 1:10)

Hij ontkent niet dat er technologische innovaties kunnen zijn of nieuwe kunstwerken of literatuur, maar deze dingen zijn volgens hem allemaal variaties op dat wat al bestond. En wat mensen ook uitvinden, ze kunnen zichzelf ondanks al hun intelligentie nooit bevrijden van dat ene onontkoombare gegeven: de dood.

… onder de zon

Ik denk dat we zo eerlijk moeten zijn om te concluderen dat Prediker gelijk heeft. We zijn duizenden jaren verder, maar de mens heeft nog steeds geen einde kunnen maken aan de cyclus van ploeteren tegen ziektes, rampen, oorlogen en andere problemen. Toch gaan de zon, de wind en de rivieren onverminderd door met wat ze altijd al hebben gedaan – het lijkt allemaal weinig uit te maken. Dat klinkt alles behalve hoopgevend, maar er is één belangrijk begrip dat door het boek Prediker heen steeds in de gaten gehouden moet worden.

Prediker schrijft namelijk continu over de dingen die hij ziet gebeuren “onder de zon”. Alles is hebel wanneer het gaat om het menselijk bestaan op deze aarde maar dat betekent niet dat hij de mens op zichzelf waardeloos of nutteloos vindt. Het enige wat hij in de verzen tot nu toe benadrukt is dat het gezwoeg van mensen onder de zon weinig voordeel oplevert en vooral heel vermoeiend is.

Dat zou je kunnen zien als een deprimerende gedachte, maar je kunt het ook juist opvatten als een reden om het leven wat luchtiger te bekijken en te genieten van het hier en nu. Misschien is het ook wel een uitdaging om eens wat verder te kijken dan de lucht die we met z’n allen aan het verplaatsen zijn en als een reden om het grote geheel in ogenschouw te nemen. Want als alles onder de zon hebel is, waarom kwam Jezus dan toch naar deze aardbol toe? En als alles onder de zon hebel is, wat is dan wél van blijvende waarde?


Dit blog maakt deel uit van een serie over Prediker. Lees hier de andere delen.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

4 thoughts on “Lucht verplaatsen”

      1. Ik dacht ook meestal wel dat Prediker bedoelde: wanneer gebeurt er eens iets nieuws? Waar doe je het allemaal voor? Maar zoals bijvoorbeeld de immer terugkerende seizoenen geeft ook iets van houvast. Op het oog lijkende saaiheid geeft vaak structuur. Zo iets…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *